Sistem › Kısım V · Anayasa ve devlet
Aygıt: örgüt şemaları değil, değer akışları
Aksiyokratik aygıt, bakanlıklar yerine değer akışları etrafında örgütlenmiş, kamuya ait ve birbirinden bağımsız biçimde gerçekleştirilmiş yapay zekâ etmenlerinden oluşan bir federasyondur. Sürümlenmiş kurallar altında algılar, uzlaştırır, hesaplar, yönlendirir, yayımlar ve rutin idari edimleri yürütürler. Özel mülkleri, aile çıkarları, seçim hırsları, bir kariyer basamağı ya da bir kayırma ağı yoktur. Takdire dayalı bürokrasinin yerine etmenlerin geçmesi, kötüye kullanımın pek çok saikini ve kanalını ortadan kaldırır; iktidarı sihirle güvenli kılmaz.
Güvenlik mimariden gelir. Hiçbir etmen, uyguladığı değerleri yazmaz, yürüttüğü ölçüm şemasını hazırlamaz, kendi yetkisini değiştirmez, aynı akışı hem algılayıp hem ondan yararlanmaz ya da bütün zorlayıcı yetenekleri tek başına buyurmaz. Ölçüm şemaları §8’deki bağımsız kamusal süreçten gelir; etmenler, sonuç doğuran her edimin ardındaki tam şema sürümünü, kalibrasyon kanıtını, güven eşiğini, kuralı, dava kanıtını, modeli ve yazılım yapısını açıkta gösterir. Yeniden kurulamayan bir edim geçersizdir.
Bağımsız gerçekleştirimler birbirini çapraz denetler, yurttaşlar karşı şerh düşebilir ve itiraz edebilir, ve eniyileme korunan bir sınırı aşmadan önce Şart bir etmeni durdurabilir. Yığın kamusaldır ve siyasal bütüne aittir; başarısı devleti kendisine bağımlı kılacak bir satıcıdan asla kiralanmaz.
Ne anlama geliyor
«Bakanlıklar nelerdir?» diye değil, «hangi değer akışının bir emanetçiye ihtiyacı var?» diye sorun. Sınırları çizilmiş her akış; dar, geri alınabilir, süreli ve görünür bir etmen yetkisi alır. Bir etmen ne kamusal ağırlıkları belirler ne de yürüttüğü ölçüm şemasını yazar. Sonuç doğuran her edimin ardındaki tam şema sürümünü, kalibrasyon kanıtını, güven eşiğini, yayımlanmış kuralı, dava kanıtını, modeli ve yazılım yapısını gösterir. Hakları etkileyen ya da zorlayıcı bir karar, genel kuraldan ve dava olgularından çıkarsanabilir olmalıdır; bir kişinin ya da kesimin canlı Æ-okuması hiçbir zaman tek başına dayanak olamaz. Bağımsız insan mahkemeleri uyuşmazlıkları inceler ve düzeneği durdurabilir; yurttaşlar ise ağırlıklar, yetkiler ve Şart üzerindeki kurucu iktidarı ellerinde tutar.
Aksiyokrasinin buna neden ihtiyacı var
Bir insan bürokrasisi, kamusal takdir yetkisini kariyere, kayırmaya, ranta ve korkuya çevirebilir. Hesap vermeyen bir algoritma ise aynı takdiri görünmez ve ölçeklenen bir hataya çevirebilir. Aksiyokrasi ikisini de reddeder. Özel saikleri ortadan kaldırmak ve okunabilir idareyi otomatikleştirmek için etmenleri kullanır; bu arada onların kodunu, yetkisini, kanıtını, çıktılarını ve başarısızlık kiplerini kamusal, sınırlı, çoğul ve itiraza açık kılar.
Diğer yaklaşımlarla karşılaştırıldığında
Ostrom’un çok merkezli, yuvalanmış yönetişimi ile, yönetilenlere hesap veren gözlemcileri üzerine kurar (Ostrom) ve North’un kurumlar-örgütler ayrımı üzerine, ki bu anti-kapma gözlemcisini örgütsel ele geçirmeye yeniden yöneltir (North). Sahipli değil kiralanmaz kuralı ve tarafsız-hakem ayrımı Machiavelli’nindir (Machiavelli); kişisel olmayan düzeltici ve devredilemez defter Konfüçyüs ve Machiavelli’nindir (Konfüçyüs). Hem kişiselci yöneticiyi hem de Büyük Teknoloji’ye dış kaynak verilen devleti reddeder. Üzerinde işlediği ağırlıkları kim belirler, §8.