§6 · Kısım III

Düzelt, yönlendirme; reddedilen «dördüncü ödev»

Yönetici ilke bir feragattir. Smith devlete üç ödev verdi ve dördüncüsüne karşı uyardı, halkın sermayesini yönlendirmek, hiçbir elde güvenli olmayan bir yetki olarak. Aksiyokrasi bu uyarıyı harfiyen alır: düzeltir ama yönlendirmez. Bir etkenin karşılaştığı fiyatı belirler ve seçtiği miktarı özgür bırakır, fiyatlar girer, miktarlar çıkar, böylece bir düzeltme teşvikleri onların yerine geçmeden yeniden biçimlendirir. O bahçıvandır, ressam değil.

Egemen kaldıracı Polanyi’ninkidir: değişimin yönünü değil, hızını yönet. Yön, yapay zekâ yetisi, teknolojik ilerleme, büyük ölçüde dışsaldır ve devletin veto edeceği bir şey değildir; bir toplumun onu ne hızla özümsemeye zorlandığı ise yönetimin tutabileceği şeydir. Böylece Aksiyokrasi geçişi toplumun özümseme kapasitesine göre ayarlar; telafi gösterilene kadar yakın vadeli zararı gerçek olarak kaydeder, piyasa içeriyi ve yönlendirilmemiş bölgeyi ise serbestçe işlemeye bırakır.

Ne anlama geliyor

Yönetimin tüm duruşu dört kelimeye sığar, fiyatlar içeri, miktarlar dışarı, ve bir karbon bedeli bunu gösterir. Devlet, bir firmanın emisyon için karşılaştığı fiyatı belirler; firma ne kadar üreteceğine, ne yapacağına ve nasıl yapacağına yine kendisi karar verir. Bunu bir üretim kotasıyla karşılaştırın; kota miktarı dikte eder: bu yönlendirmedir ve hiçbir merkezi organın sahip olmadığı bir bilgiyi gerektirir. Bir sıkışıklık bedeli yol kullanımını fiyatlandırır, sürücüler ise yine güzergâhlarını kendileri seçer; bir rant yakalaması bir varlığın hak edilmemiş değerini söndürür, sahibi ise işini yine kendisi yürütür. Duruşun ikinci yarısı Polanyi’ninkidir: değişimin yönünü değil, hızını yönetin; Tudor Tacı çitlemeyi durduramadı ama onu toplumun kaldırabileceği bir tempoya yavaşlattı.

Aksiyokrasinin buna neden ihtiyacı var

Çünkü iki bariz yol da başarısız olur. Sermayeyi yönlendirmek doğrudan bilgi sorununa çarpar; bu, "hiçbir elde güvenli olmayan" bir yetkedir. Hiçbir şey yapmamak ise fiyatlandırılmamış dışsallıkların ve denetlenmemiş yoğunlaşmanın, piyasanın içinde yaşadığı toplumu yok etmesine izin verir. Bu §, dar üçüncü yolu açmak için vardır: sınır koşullarını biçimlendir, sonra içeriyi özgür bırak; bu, ne her şeyi bildiğini varsayan ne de alanı terk eden tek düzeltme biçimidir.

Diğer yaklaşımlarla karşılaştırıldığında

Miktarları yönlendiren ve bunu iyi yapacak kadar çok şey bilemeyen merkezi planlamaya karşı (Hayek, Mises); hiçbir çerçeve koymayan bırakınız yapsınlar anlayışına karşı. Dışsallıklar iktisadında saf Coase’un (pazarlıkla çözün) yerine Pigou’dan (zararı vergilendirin) yana durur, çünkü zarar gören taraflar genellikle dağınıktır ve pazarlık edemez. Yön yerine hız kaldıracı Polanyi’nindir (Polanyi). Duruşun canlı bir döngü olarak nasıl işlediği §7’dedir; zararı nerede fiyatlandırdığı ise §11’dedir.

← §5 Bağlam içinde: Kısım III §7 →