Masoko Yanayodumishwa katika Uaminifu: Safu ya Athari za Nje

Soko ndio mtambo bora zaidi wa ugunduzi ambao ustaarabu umewahi kuujenga, nalo ni kipofu kimuundo kwenye kingo zake lenyewe. Aksiakrasia huuhifadhi mtambo na kuurekebisha upofu: madhara yaliyoteuliwa kidemokrasia huonekana katika bei, nalo soko huendelea kukamilika.

Katika juma la kwanza la Desemba 1952, baridi isiyo na upepo ilitua juu ya London, nayo mioto ya makaa ya mawe milioni moja ikafanya kile ilichokuwa ikifanya siku zote: ilipasha joto vyumba ilimowashwa, kwa bei ya shilingi chache kwa ndoo, iliyolipwa kwa uaminifu na kuchumwa kwa uaminifu na wafanyabiashara waliovuta makaa hayo. Kwa siku tano moshi ulinaswa chini ya tabaka la mgeuko wa joto, na kufikia wakati upepo uliporudi, maelfu kadhaa ya wakazi wa London walikuwa wamekufa kwa sababu yake; makadirio ya kisasa hupita elfu kumi. Kila muamala katika mnyororo ule ulikuwa wa hiari, wa ushindani, na wenye bei sahihi kwa vipimo vya kitabu cha darasa. Bei ya makaa ilisema ukweli kuhusu uchimbaji na usafirishaji, nayo haikusema chochote kabisa kuhusu mapafu ya jiji. Hii ndiyo kasoro ya kipekee ya soko, nayo ni lazima ielezwe kwa usahihi, kwa sababu kila kitu hutegemea kutoizidishia kipimo: soko halikuiwekea makaa bei isiyo sahihi. Liliweka bei juu ya kile kilichofanyiwa biashara nalo likanyamaza kuhusu kile ambacho hakikufanyiwa. Ukimya, si bei, ndio uliokuwa muuaji.

Mtambo wa ugunduzi na ukingo wake kipofu

Anza na kile ambacho kamwe hakipaswi kuachiliwa. Soko ni mtambo wa ugunduzi usio na mpinzani. Ufahamu wa Hayek unasimama katikati ya fundisho hili: maarifa yanayohitajika kwa ugawaji, yaani nani anahitaji nini, wapi, kwa dharura ipi, kwa gharama ipi mbadala, yapo yakiwa yametawanyika miongoni mwa mamilioni ya akili, mengi yakiwa hayatamkiki, wala hakuna ofisi yoyote iwezayo kuyakusanya. Bei ni telegrafu ambayo kwayo maarifa hayo hujiratibu yenyewe. Ufahamu wa zamani zaidi wa Smith unasimama kando yake: mwokaji hutoa kifungua-kinywa cha jiji kwa maslahi binafsi yaliyotiwa nidhamu na ushindani, wala hakuna msimamizi mwenye huruma aliyewahi kumlingana. Kwa hivyo Aksiakrasia hujenga juu ya ahadi ambayo sura hii haitaiwekea masharti: soko hukamilisha ugawaji. Raia huelekeza haki yao waliyoichuma kwa watoa-huduma wanaowachagua, nalo chaguo hilo ndilo zawadi. Dola haiidhinishi manunuzi wala haitoi alama za ustahili wa muuzaji; hakuna wizara ya biashara-gani-inastahili-kuwepo.

Lakini mtambo wa ugunduzi hugundua tu kile kinachoingia katika uwanja wake wa kuona, nao uwanja wake wa kuona ni muamala. Chochote kinachowaangukia wahusika walio nje ya mapatano, yaani mapafu yaliyo upande wa upepo, chemchemi ya maji chini ya ardhi, umakini wa mtoto, imani ya umma, hakitoi ishara yoyote ya bei na kwa hivyo hakipo kwa mtambo huo. Upofu huu ni wa kimuundo, si wa kimaadili; hauwezi kuponywa kwa kupata wafanyabiashara bora zaidi, kwa sababu kampuni ambayo ingeuwekea moshi wake bei peke yake ingepoteza tu biashara kwa ile ambayo isingefanya hivyo. Nao kuna upofu wa pili, uliofichika zaidi. Kile ambacho raia hukidhihirisha katika matumizi na kile wanachokijadili kama jumuiya ya kisiasa vyaweza kutofautiana: watu waweza kuipigia kura afya ya kiakili kuwa kipaumbele huku wakitumia jioni zao katika shurutisho lililobuniwa. Aksiakrasia hulichukulia pengo hilo kati ya kura na matumizi si kama unafiki wa kudharauliwa wala si kama fahamu potofu ya kupinduliwa, bali kama kitambua-hali cha daraja la kwanza, yaani utofauti uliopimwa kati ya thamani inayodhihirishwa na thamani inayojadiliwa, unaoiambia jumuiya ya kisiasa mahali ambapo madhara yanaelekea kujificha. Hakuna ishara inayoruhusiwa kuimeza nyingine: dola inayotii pochi tu haina meno mbele ya kila sumu ya taratibu, nayo dola inayotii kura tu imeufuta mtambo wa ugunduzi.

Utofautishaji mmoja zaidi hulinda muundo mzima. Kile ambacho fundisho hulitetea ni soko jumuishi, si soko huru tu, yaani mstari wa kuamua uliochorwa na Acemoglu na Robinson. Barbados ya karne ya kumi na saba ilikuwa na masoko huru, mikataba inayotekelezeka, na mali salama, nayo ilikuwa miongoni mwa jamii za unyonyaji zilizowahi kujengwa, kwa sababu kuingia na kushiriki vilinaswa na tabaka la wamiliki wa mashamba; masoko huru ya watumwa bado ni masoko huru. Kwa hivyo soko linalodumishwa katika uaminifu si tu soko ambalo bei zake husema ukweli kuhusu madhara; ni soko ambalo milango yake hubaki wazi, yaani mada ambayo kitabu hiki hurudi kwayo linaposhughulikia mrundikano. Hapa jambo ni finyu zaidi: uaminifu kuhusu athari za nje ni sifa ambayo soko haliwezi kujipatia lenyewe, na kuitoa ndiyo kazi halali ya dola kwenye ukingo wa soko, si ndani yake.

Maandikisho mawili, muamala mmoja

Chombo ni safu ya athari za nje, nayo mantiki yake yaweza kuelezwa kwa sentensi moja: kila muamala huzalisha maandikisho mawili. La kwanza ni andikisho la soko, yaani raia humlipa mtoa-huduma, papo hapo, kwa bei yoyote iliyofikiwa na pande hizo. Ni kamili lenyewe nayo dola haliongezei chochote. La pili ni andikisho la kistaarabu, yaani mabaki yenye ushahidi ya muamala uleule katika mihimili mingine tisa, kama vile kudhoofika kwa akili, mzigo wa kiikolojia, mmomonyoko wa rasilimali ya pamoja, au mtapakao chanya ulioonyeshwa. Bei ya soko ilinasa kile ambacho pande hizo ziliambiana zilipe; safu huandikisha mabaki tu yanayoungwa mkono na ushahidi, ikiwa na mbinu, mpaka wa uhakika, asili, na njia ya rufaa. Hakuna afisa anayeamua kesi kwa kesi wala hakuna kampuni inayotajwa jina. Faida si sawa na thamani ya ustaarabu, lakini inabaki ishara muhimu iliyotawanywa ndani ya soko. Biashara yenye faida-lakini-yenye-madhara hulipa gharama iliyochapishwa kwa madhara yaliyothibitishwa; faida kamwe haithibitishi kutokuwa na madhara. Safu haiwezi kutangua faida-na-hasara, kuifanya hasara kuwa mzigo wa jamii, kuhakikisha marejesho, wala kumkinga aliye sokoni tayari dhidi ya mshindani bora zaidi.

Sasa uaminifu muhimu, ambao juu yake fundisho hili hutengana na karne nzima ya uchumi wa ustawi. Kiwango sahihi cha ada ni kipi? Jibu la kuvutia, yaani kokotoa gharama halisi ya kijamii kisha uiingize ndani, hukataliwa, kwa sababu hudai maarifa ambayo hakuna anayekuwa nayo. Thamani ya mtu binafsi ni nafsia; hakuna daftari la kihesabu la hali za ndani ambalo juu yake "bei ya kweli" ya madhara ingesomeka, na Mises alikuwa sahihi kwamba "dhana ya bei 'ya haki' au 'ya usawa' haina maana yoyote ya kisayansi." Kwa hivyo safu kamwe haidai kuwa imeipata bei sahihi. Uhalali wake unakaa juu ya mambo mawili ya aina tofauti: uteuzi wa kidemokrasia, yaani jumuiya ya kisiasa, kupitia kura yake ya uzito na matangazo yake ya kinyume-thamani, imeliita jambo hili madhara, jambo linalolifanya kuwa yenye lengo kwa utawala; na hesabu yenye lengo, kwa kuwa athari, tofauti na hali za ndani, hupimika, yaani tani zilizotolewa, saa za usingizi zilizopotea, pointi za msingi za imani iliyoharibiwa. Ndipo ada huwa kabari ya uaminifu iliyo ya kimaadili waziwazi, yaani deni la kisheria la kuzuia na kurekebisha, lililopimwa kwa kanuni iliyochapishwa; kamwe si kipimo cha kisayansi cha thamani iliyodhuriwa. Uhesabikaji hukaa katika athari, ambazo ni ukweli; ujumlishaji hukaa katika kura, ambayo ni chaguo halali; nayo kabari ni kile ambacho watu wanaojitawala wameamua madhara yatagharimu, kikisemwa bila kujifanya.

Kamba ya bei hai

Uaminifu kuhusu kile ambacho kiwango si, bado huacha swali la jinsi ya kukiweka, na hapa fundisho hujifunga kwa kamba ya bei hai: popote bei halisi ya soko ilipo, kabari hukalibiwa dhidi yake, yaani dhidi ya bei hai, inayofanyiwa biashara, ambayo dola yenyewe haiikamilishi. Iwapo bidhaa iliyodhuriwa kwa kweli inafanyiwa biashara, kama vile huduma za urekebishaji, maji mbadala, au bima dhidi ya mafuriko, ada hufungamana na miamala hiyo, naye Mises mwenyewe aliuthibitisha umbo hili: kodi juu ya bidhaa yenye bei huru, alibaini, hufanya kazi sokoni "si tofauti na jinsi ongezeko la gharama ya usafirishaji lingefanya." Soko hufyonza kabari kama linavyofyonza jiografia, kisha huendelea kugundua. Pale ambapo hakuna bei ya moja kwa moja lakini ishara yaweza kutengenezwa, kiwango husomwa kutoka ugunduzi wa kuangalia mbele wenye dhamana ya mali, kama vile minada ya vibali, masoko ya utabiri, na uthibitishaji wa kupingana, yaani mifumo ambayo Mises angeitambua kama ukadiriaji, halali kwa sababu washiriki huweka utajiri wao wenyewe hatarini wakikosea. Nao pale ambapo hakuna hata kimoja kati ya hivyo, yaani pale madhara ni halisi, yamepigiwa kura, na yamehesabiwa, lakini hakuna kinachofanana nayo kinachofanyiwa biashara, kiwango huwa kile ambacho kwa uaminifu chaweza kuwa tu: kigezo kilichopigiwa kura waziwazi, kilichokalibiwa kulingana na gharama halisi ya urekebishaji na urejeshaji pale hilo linapojulikana, na kinachokubaliwa kama chaguo la kisiasa badala ya kuvishwa sura ya kipimo. Bei ya soko, pale ilipo, hukalibisha ukubwa; kura hutoa kile ambacho hakuna soko liwezalo kukitoa. Jambo moja ambalo kamba hulikataza kabisa ni mzunguko wa kujirejea: mara tu ushuru unaporejelea bei iliyopangwa kiutawala, yaani nambari ambayo dola yenyewe iliiweka, kitanzi hufungika, nanga ya nje hutoweka, nalo eneo hupofuka. Hata wapangaji wa kisoshalisti wa karne iliyopita, Mises alibaini, waliweza kukokotoa tu kwa kuingiza kwa magendo bei za kigeni; dola inayoipangia bei nanga yake yenyewe haina hata hilo.

Kujibu hoja ya ukokotoaji

Ni Mises anayeleta pingamizi la ndani kabisa, naye anastahili lielezwe kwa nguvu zake zote. Ukokotoaji wa kiuchumi, alionyesha, upo tu pale ambapo wamiliki binafsi hushindania vipengele vya uzalishaji dhidi ya mbadala halisi; futa shindano hilo nao hakuna mpangaji, awe mwerevu kiasi gani, awezaye kujua iwapo daraja linastahili chuma chake, kwa sababu bei ambazo zingebeba jibu haziundiki tena. Kila mpango unaoiruhusu dola "kusahihisha" bei, alionya, huoza kwa mtiririko wa maporomoko: kila uingiliaji huzalisha matokeo ambayo waandishi wake hawayapendi, jambo linaloalika uingiliaji unaofuata, hadi uchumi mchanganyiko umekuwa uchumi wa amri ambao hakuna aliyeupigia kura. Iwapo safu ya athari za nje ni hatua ya kwanza juu ya ngazi hiyo, haistahili kupigwa.

Jibu ni mstari ulio wazi ambao fundisho hulichukulia kama la kikatiba: bei zinaingia, kiasi kinatoka. Dola yaweza kuweka bei ndani ya soko, yaani kabari yenye dari, inayofanana kwa wote, na iliyochapishwa juu ya madhara yaliyopimwa, kisha ni lazima isimame nyuma huku kiasi, ajira, na ugawaji vikiibuka kutokana na kukamilika kwa soko. Kamwe haiwezi kufikia kigeuzi cha kiasi: kamwe isiweke uzalishaji, kamwe isipangie kipengele, kamwe isiamue ni makampuni yapi yazalishayo au ni teknolojia zipi zisalimikazo. Mshikaji binafsi hubaki daima kuwa yeye ndiye achaguaye kati ya matumizi na ashikaye zawadi ya kuchagua vyema. Tambua madhara, weka bei juu ya madhara, achilia; kamwe si tambua, kisha ugawe. Nayo nidhamu hutekelezwa kwa vipimo vyenye meno. Kipimo cha soko-bado-linakamilisha hulinda lango la kila ada: kabla ya kabari yoyote kutumika, ni lazima ionyeshwe kwamba soko hukamilika kwa bei mpya ya jumla; ada ambayo ingefungua pengo kati ya ugavi na mahitaji linalohitaji mgao ni dari ya bei iliyojificha nayo imekatazwa kabisa. Kanuni ya kutooanisha hupiga marufuku milele muunganiko wa zamani wenye maafa wa ada pamoja na udhibiti wa bei juu ya bidhaa ileile; iwapo bei ya baada ya ada itaonekana kuwa ya juu mno, dawa halali ni kushusha ada, kamwe si kuiwekea bei dari. Ada hufanana katika msingi wote, kamwe si ushuru wa kuchagua juu ya makampuni yaliyotajwa majina; zimeegemezwa kwa makusudi kurekebisha pungufu, ili kosa liangukie upande wa kutobana uzalishaji; zimewekewa dari kali chini ya kiwango cha kujishinda zenyewe; nazo hukalibiwa tu kulingana na ukubwa uliotimia na kuonekana tayari, kamwe si kulingana na vigezo vya utabiri, kwa sababu hakuna uhusiano uliolinganishwa na data katika uchumi ulio sheria thabiti. Ada ambayo nia yake halisi ni kukomesha shughuli fulani ni lazima iseme hivyo, na ihukumiwe waziwazi kama kizuizi dhidi ya gharama yake kamili katika uzalishaji uliopotea.

Ikionekana kutoka mstari huu, mashtaka mawili yaliyosimama hujibiana yenyewe. Huu si utawala-wa-wataalamu wa aina ya Pigou, kwa sababu dai la msingi la mtaalamu, kwamba wataalamu waweza kukokotoa bei sahihi ya madhara, ndilo hasa ambalo fundisho hulikana; mtaalamu huhesabu athari, nayo jumuiya ya kisiasa, si mtaalamu, huamua madhara yatagharimu nini. Nao si upangaji wa bei kuu, kwa sababu dola huweka bei juu ya mabaki tu kwenye ukingo wa soko nayo imezuiwa kikatiba isiingie katika sehemu ya ndani ya ugawaji; siku ambayo chombo cha safu kitaamua kiwanda gani kizalishe nini ndiyo siku ambayo hoja ya ukokotoaji hushinda, nao muundo wote wa usanifu upo ili kuizuia siku hiyo isije. Ujasiriamali hubaki kile kilichokuwa: uamuzi huru chini ya kutokuwa na uhakika, sasa ukitumika ndani ya masharti ya mipaka ambayo hatimaye husema ukweli. Kwa kweli safu huuundia uwanja mpya, kwa sababu kabari juu ya madhara ni zawadi ya kudumu kwa yeyote atakayebuni njia ya kuzalisha bidhaa ileile kwa madhara machache.

Masharti ya mipaka ya uaminifu

Nidhamu moja zaidi huifunga safu, nayo hutoka kwa Mill: utambuzi kwamba ada ni matumizi ya madaraka juu ya watu, na kwamba "kila kizuizi, kwa kuwa ni kizuizi, ni uovu." Kwa hivyo kila kabari huandikisha gharama ya uhuru katika daftari upande wa pili wa madhara inayoyarekebisha, huidhinishwa tu pale tofauti iliyochapishwa kati ya hizo mbili inapokuwa chanya, nayo hustaafishwa, si kurekebishwa upya bali kustaafishwa, iwapo ukaguzi utaonyesha kwamba madhara iliyoyalenga hayakusogea. Mzigo wa kuthibitisha hukaa daima juu ya kizuizi. Kabla ada yoyote haijagusa hatari ambayo mtu huikimbilia hasa yeye mwenyewe, ngazi ya kizuizi kidogo kabisa ni lazima ipandwe kipandio kwa kipandio: arifu na weka lebo kwanza, sajili pili, tozea ada mtapakao uliopimwa tatu, na kataza tu katika hali adimu ya madhara yaliyo karibu na uhakika kwa wengine ambayo hakuna onyo liwezalo kuyafikia. Kila ada hutangaza lengo moja nayo huhukumiwa kwa lengo hilo peke yake; haiegemei njia yoyote, ikiangukia juu ya madhara yenyewe, yaani kaboni, msongamano, shurutisho lililobuniwa, kwa namna moja katika kila teknolojia inayoyazalisha, kamwe si juu ya mbinu ya mshindani aliyetajwa jina; nayo imewekewa dari chini ya kiwango kinachozalisha ukwepaji, kwa kuwa ada inayofadhili wasafirishaji wa magendo hasa hairekebishi chochote. Ada ambayo ingelisukuma kundi maskini chini ya sakafu ya uwezo halisi ni, kwa kundi hilo, katazo lililovaa nguo za bei, nayo ni lazima ipite kizingiti cha katazo au ifadhili nyongeza inayoziba pengo. Hatimaye, mapato hayo huelekezwa mbali na bajeti za wizara zinazoyatoza, ili kusiwe na kiungo chochote cha dola kinachopata maslahi ya kifedha katika madhara kuendelea, yaani suluhisho la kimyakimya la onyo la Mises kwamba nia ya mapato na nia ya kurekebisha za kodi zinapigana. Mapato hayo huenda wapi, na hufadhili nini, ni shughuli ya sura zijazo.

Kinachobaki, baada ya nidhamu zote kuuma, ni soko ambalo Smith na Hayek wangelitambua katika kila kasha la malipo nao wasingeliaibikia tena kwenye ukingo wa maji. Bei bado huundika kwa uhuru; faida bado huzawadia uoni wa mbele; hasara bado huzika makosa; kuingia hubaki wazi; nalo daftari la mfanyabiashara wa makaa, kwa mara ya kwanza, hubeba mstari wa ukungu. Raia hawajaambiwa wanunue nini, wamtumikie nani, wala wajenge nini. Wameambiwa ukweli kuhusu kile ambacho machaguo yao hugharimu, kwa viwango walivyovipigia kura wenyewe, juu ya athari ambazo yeyote aweza kuzihesabu. Hurekebisha fremu; hauelekezi maisha yako.

Katika fundisho

Mitambo kamili ya safu, vipimo vyake, na nidhamu ya chombo itokanayo na Mill vimeelezwa katika Masoko na safu ya athari za nje nao muundo wa mipaka upo katika Rekebisha, usielekeze; makabiliano na vyanzo hufuatiliwa katika kurasa za asili za Mises na Hayek.